Tag Archives: biologisch

DUURZAME KOFFIE: DE STAND VAN ZAKEN

Nieuwsgierig als ik ben verzamel ik zoveel mogelijk informatie over de meest uiteenlopende zaken. Ik ben een fervent lezer van kranten, infoboekjes, productcatalogi en verkeersborden. Aanplakbiljetten en internetpamfletten zie ik als een dagelijkse feed van nuttige en futiele weetjes. Alles in de (ijdele) hoop om mijn common sense op niveau te houden. In mijn werk als barista is het natuurlijk ook essentieel om op de hoogte te blijven. Gelukkig houdt ik me bezig met een product dat volop in de belangstelling staat en waar veel meningen over bestaan. Daarbij is koffie een natuurproduct en ten alle tijde aan verandering onderhevig, een onuitputtelijke bron van informatie dus, op het onnavolgbare af mag ik wel stellen. Zodra ik meer te weten kan komen is mijn interesse dan ook gewekt.

Onlangs ging ik op gesprek op het hoofdkantoor van Oxfam Novib in Den Haag. Directe aanleiding was mijn interesse voor hun workshop “Ethiopisch Koffieritueel”. Oxfam Novib zet dit ritueel in om mensen bewust te maken van de impact van koffie op de planeet. En omdat ik hetzelfde doel nastreef leek het mij interessant om hen daarmee te helpen en dit ritueel in te zetten bij mijn activiteiten. Hoewel ik te horen kreeg dat de workshop voor mij niet de meest geschikte zou zijn omdat deze vooral gericht was op vrijwilligers die geen ervaring hebben met het organiseren van events, was ik blij om tijdens het gesprek te merken dat ik wel op een andere manier kon bijdragen aan hun werk op het gebied van educatie over koffie. Hierover zul je in de toekomst meer horen. Ik ben namelijk op dit moment aan het broeden op een plan om educatie te integreren wanner ik mobiele espresso breng op verrassende plekken.

Aan het einde van het gesprek kreeg ik een interessant boekje mee met de titel “Zuivere Koffie, de Nederlandse supermarkten doorgelicht”. Oxfam Novib heeft in dit boekje in kaart gebracht hoe het was gesteld met het aanbod van duurzame koffie in Nederland in 2010. Een lastige klus want er bestaan inmiddels meerdere keurmerken die allemaal iets zeggen over het al of niet duurzaam produceren van de koffie. Een wir war vind ik het, het wordt er niet makkelijker op voor de consument om de koffie te kiezen die op de meest gunstige wijze is geproduceerd. EKO, Fairtrade, UTZ, Rainforest Alliance, BIO. Door de (steeds hogere) certificeringsbomen zie je het (vaak schaarse) duurzame oerwoud niet meer. Het kost koffieboeren vaak heel veel geld om certificering te behalen, zeker de kleinere. Dit werkt een van de effecten van duurzaam produceren tegen: meer inkomsten terecht laten komen bij de producent. Geen wonder dat veel toonaangevende koffiebranders hun heil zoeken in direct trade en zelfstandig programma’s opzetten die koffieboeren helpen om te voldoen aan de (gelukkig!) vaak strenge en  (helaas!) vaak kostbare eisen voor enige certificering.

Het zou mooi zijn als het lukt om in afzienbare tijd Europese of wereldwijde certificering te bereiken, met harde afspraken en goede contrôle. Zeker omdat dit producenten stimuleert om goed te kijken naar de impact die hun manier van produceren heeft op de leefomgeving. Op deze manier komt de macht over keurmerken ook te liggen bij een zo onafhankelijk mogelijk orgaan, want het gevaar bestaat dat de keurmerken zelf multinationals worden die gebruik maken van hun macht om buitensporig veel geld te vragen voor certificering. Ook de kosten voor deze organisatie worden dan (deels) gedragen door iedere belastingbetaler en niet alleen door boer en bewuste consument. Wel zo eerlijk vind ik.

Er is gelukkig goed nieuws: Nederland loopt wereldwijd voorop met het aanbod van duurzame koffie. In 2010 was 45% van de koffie die werd verkocht in Nederland, afkomstig van duurzame teelt. Nederland loopt daarmee sterk voorop want wereldwijd is nog maar 8% van de koffie die wordt verhandeld afkomstig van duurzame teelt. Dit is te danken aan de inzet van niet alleen kleine onafhankelijke branders als Boot Coffee, Trabocca en vele anderen, maar juist ook door de voortrekkersrol die bijvoorbeeld Ahold Coffee Company en Douwe Egberts spelen in het aanbieden van duurzame koffie.

Enige kanttekening is op zijn plaats: in deze telling zijn alle huidige keurmerken meegenomen. Dit maakt de cijfers weliswaar hoog, maar ook worden deze enigszins vertekend. Je kan je namelijk afvragen de koffie wel écht zo duurzaam is geteeld, dus niet met alleen oog voor gebruik van chemische middelen, maar ook de sociale omstandigheden waaronder de boeren hun werk uitvoeren. Over de lange termijnsgevolgen kunnen we nu nog niet veel zinnigs zeggen, laten we vooral blij zijn dat er meer bewustwording is bij producent en hopelijk ook consument. Goede sier maken met duurzaamheid is makkelijk, maar het is nog veel belangrijker om dit op korte en lange termijn écht waar te maken.

Dat er nog veel verbetering nodig is lijkt me evident. De consument is aan zet: alleen als deze bewust kiest bij de aanschaf van haar dagelijks zwart zal bij producenten de prikkel groter worden om duurzaam in te kopen. Ik zal er in ieder geval alles aan doen om mensen bewust te maken en aan te zetten tot bewust consumeren en hoop dat collega baristi dit ook doen. Ik besef me maar al te goed dat ik werk met een luxeproduct dat nu al enorm veel invloed heeft op het welzijn van plant, plukker en planeet. Dit zal in de toekomst nog veel meer het geval zijn, gezien de schaarste op de koffiemarkt. Deze wordt deels veroorzaakt door de toegenomen vraag naar Specialty Coffee, die wij baristi zo hartstochtelijk promoten. We moeten oppassen dat dit niet tot gevolg heeft dat boeren weer gedwongen worden in bulk te produceren en het belang van duurzaam produceren uit het oog verliezen. Tijdens workshops en mijn werk met mobiele espresso vertel ik graag het verhaal achter koffie en merk dat er vaak voor mensen een wereld opengaat. Een rijke koffiewereld die hopelijk alleen maar mooier wordt in de toekomst. En volgens mij hebben we dat helemaal zelf in de hand!

Waar staan de keurmerken voor?

In Nederland kunnen op een pak koffie de volgende keurmerken staan: Fairtrade (Max Havelaar), UTZ Cer- tified, Rainforest Alliance en EKO. Zij garanderen dat bij de productie van de koffie in ieder geval aan een aantal voorwaarden is voldaan:

+ Werkzaamheden zijn verricht volgens internationale richtlijnen3: dus geen dwangarbeid, kinderarbeid en discriminatie van vrouwen. Een leefbaar loon, vrij- heid van vakbonden en gezonde werkomstandigheden.
+ Met het milieu is verantwoordelijk omgegaan: dus geen ontbossing en verlies aan biodiversiteit en geen gebruik van gevaarlijke pesticiden. Bij CO2- uitstoot is rekening gehouden met het klimaat.
+ Handelsvoorwaarden zijn toereikend voor boeren: bedrijven in de keten (handelaren, koffiebranders en supermarkten) geven de boeren voldoende mogelijkheden om hun bedrijfskosten te dekken.
+ Boeren en partijen in de hele keten worden ondersteund om de standaarden van een keurmerk te kunnen naleven en zo nodig verder te verbeteren.
+ Een onafhankelijke instantie controleert de naleving van de standaarden.
+ Bij de vormgeving en naleving van de standaarden hebben alle belanghebbenden – bedrijven, boeren, vakbonden en NGOs – inspraak.

bron: “Zuivere Koffie – de Nederlandse supermarkten doorgelicht” -Oxfam Novib, Den Haag – 2010.

KEEK

Puur bij toeval kwam ik bij KEEK terecht. Keek staat voor Kunst En Eerlijke Koffie. Ik wist wel dat het bestond maar pas toen een goede vriendin mij belde of ik haar baantje bij dit eigenwijze café wilde overnemen ging ik er binnen. Ik was meteen blij verrast om te merken dat ze bij KEEK de koffie en thee zeer serieus nemen, net als de taart en broodjes die ze serveren. Het kennismakingsgesprek met Maria was prettig en voor ik het wist stond ik achter de bar. Uiteindelijk heb ik bijna 11 maanden met veel plezier gewerkt op deze unieke plek in de Twijnstraat.

Samen met Maria heb ik veel gebrainstormd over mogelijk heden en kansen, zowel voor mijn bedrijf als voor KEEK. Behulpzaam als ze is heeft ze me geholpen bij het maken van de juiste keuzes omtrent mijn bedrijf door haar eigen ervaringen te delen. Op mijn beurt heb ik mijn kennis van het runnen van een horecazaak gedeeld om de zaak meer structuur te geven. Hoewel het wennen was voor mij als ex-restaurantmanager om weer te werken onder een baas met een sterke visie, heb ik ontzettend veel opgestoken over mezelf, over kiezen voor je overtuiging en over de kracht van vertrouwen.

Maria heeft mij door haar aanpak in KEEK geïnspireerd om duurzaamheid door te voeren in alle facetten van mijn bedrijfsvoering. Dat betekent dus niet alleen de juiste producten kiezen, maar ook goed omgaan met de mensen met wie ik werk, belangeloos bijdragen aan lokale initiatieven en een duurzame relatie opbouwen met gasten, leveranciers en opdrachtgevers. Maria biedt daarnaast KEEK ook aan als podium voor kunstenaars, musici en andere creatieven.

Toen ik het te druk kreeg met mijn eigen zaak ben ik gestopt met werken op deze unieke plek. Maar nog steeds ga ik zo nu en dan langs om te proeven hoe de koffie (en de zelfgemaakte taart!) smaakt. Hier hoef je je geen zorgen over te maken, deze is altijd goed. Ook help ik Maria om het barista niveau op peil te houden door het personeel te trainen. Het is mooi om te zien dat KEEK steeds drukker wordt doordat er duidelijk gekozen wordt voor een duurzaam concept. Dat je daar als horeca-ondernemer aardig eigenwijs voor moet zijn, is dan al gauw vergeten!

Kijk op de website van KEEK voor meer info over High Tea, Sweet Tea en eerlijke koffie!

DE KATOENFABRIEK

Utrecht zit vol met creatieven en de afgelopen jaren hebben veel unieke, vernieuwende en duurzame initiatieven het licht gezien in mijn geliefde stadsie. De Katoenfabriek is volgens mij een van de mooiste verrijkingen in dit opzicht. Kas en Yvette hebben hun liefde voor ontwerpen, drukkunst en de planeet waar wij op leven, verenigd in een hele mooie winkel: De Katoenfabriek. Hier kun je kleding kopen die ontworpen is met een flinke dosis lef, humor en gevoel voor stijl. En deze is niet alleen gemaakt van duurzaam materiaal maar ook ge(zeef)drukt met milieuvriendelijke verf en in kleine oplages.

Omdat ze uit hun eerste winkelpand waren gegroeid hebben ze het afgelopen jaar keihard gewerkt om een pand aan de Oudegracht te verbouwen tot hun nieuwe droomplek. Tijdens de verbouwing kwamen ze dagelijks bij KEEK hun (EKO) koffie halen. Het was extra leuk om die te maken omdat Kas en Yvette het vakmanschap van de barista kenden en  waarderen. In die tijd heb ik Kas en Yvette leren kennen als betrokken, vrolijke en hardwerkende mensen en is er tussen ons een band onstaan. En dat zeg ik niet alleen omdat ze inmiddels een T-shirt met koffiethema gemaakt hebben! Nee, ik voel me verbonden met hen als ondernemer maar ook als mens. Natuurlijk speelt de gedeelde liefde voor goede koffie een grote rol, maar ook de manier waarop zij bijdragen aan een betere planeet verdient groot respect en inspireert mij enorm.

Inmiddels kun je ook bij De Katoenfabriek ook terecht voor hele mooie accessoires, handgemaakte buttons en zelfs babykleertjes (volgens mij vinden ze het gewoon té leuk om hun eigen jonge dreumes van kleding te voorzien ;). Maar waar ze echt goed in zijn is het perfect (zeef)drukken van je eigen ontwerpen die deze wereld mooier maken.

Wat ze ook mooier gemaakt hebben is hun website. Neem een kijkje om te zien wat ze allemaal voor je kunnen maken! Volg ze op Facebook en zie wat het T-shirt van de week is. Ik weet zeker dat in de toekomst, als ik mijn bedrijfskleding ga laten drukken, ik zeker bij hen aanklop!

TALKIN’FOOD

Tijdens mijn werk in restaurant Luce in Utrecht heb ik een stevige passie voor eerlijk, vers en creatief voedsel ontwikkeld. De uiteenlopende smaken die op één bord samenkomen in een prachtig opgemaakt gerecht vervelen nooit. In mijn werk als barista probeer ik deze lijn voort te zetten, niet alleen door de perfecte smaak te bereiken, maar vooral door mensen bewust te laten proeven, waardoor ze geheel nieuwe kanten van smaak ontdekken.

Marjan Ippel is ook helemaal gek van eten, drinken, koken, koffie en alle andere zaken waar mensen van kunnen genieten. En daarover schrijft zij op haar blog Talkin’food. Dit doet ze in een razendsnelle vaart, wereldwijd zoekend naar de nieuwste trends en interessante verhalen. Haar schrijfstijl is helder, to the point en ze heeft de goede gewoonte om nieuwe fenomenen te omschrijven in één enkel woord, dat voor iedereen begrijpelijk maakt waar ze het over heeft. Deze woorden vind je terug op haar pagina’s over foodlingo. Stuk voor stuk reuze interessant…maar natuurlijk vind ik de pagina over “couturekoffie” de leukste!

Marjan heeft in november 2010 het boek “What [NOT] to Eat 2011″ uitgebracht. Een prachtig uitgevoerde gids die je meeneemt langs de trends uit Noord, Oost, Zuid en West die in het komende jaar een rol gaan spelen. Voor mij na de eerste lezing al inspirerend en een mooie referentie in de zoektocht naar verrassende producten en combinaties die met koffie en food te maken zijn. Twitter is het epicentrum van Marjans uitingen, daar blijf je op de hoogte van haar dagelijkse culinaire belevenissen. Je kunt haar volgen via @Talkinfood.

REAL SLOW COFFEE

Chemex, V60, Syphon, Cona, Aeropress. Deze namen zeggen de koffie leek niet veel, ze leveren waarschijnlijk vooral associaties op met scheikunde, vliegtuigbouw en muziekinstrumenten. Maar bij baristi gaan de ogen glimmen bij het noemen van een van deze termen. Achter elk van deze namen gaat namelijk een speciale manier schuil die gebruikt worden voor het bereiden van filterkoffie, naast het ouderwetse koffiezetapparaat.

Vaak is hier sprake van “vergeten zetmethodes”. Zo wordt met de Cona al sinds het midden van de 19e eeuw koffie gezet volgens de vacüummethode en het patent voor de Chemex werd op 13 april 1931 al ingediend. De V60 is een filterhouder die speciaal gevormd is voor de perfecte extractie en de Syphon heeft nog het meeste weg van een chemische proefopstelling. De Aeropress is in dit rijtje de jongste telg, een verrekt simpel apparaatje waar je op elke plek een zuivere en zachte filterkoffie mee kan maken.

Allemaal hebben ze gemeen dat ze helpen om de perfecte extractie te bewerkstelligen en dat is waar een barista elke dag weer naar op zoek is. Hoewel de meeste koffie die wij baristi maken nog met een espressomachine gezet wordt, zijn er vele koffiesoorten die zich veel beter lenen om als filterkoffie te bereiden. De smaak van een kop filterkoffie is zachter, meer gebalanceerd en genuanceerder dan die van espresso en daardoor kun je veel beter de typische smaken proeven die gevormd worden door terroir, droogproces en manier van branden. Je zou kunnen zeggen dat filterkoffie staat tot wijn als espresso tot sterke drank. Door de koffie als wijn te behandelen is de barista in staat om het verhaal achter koffie te vertellen én te laten proeven, net als de sommelier in een restaurant.

De afgelopen jaren zijn de oude zetmethoden afgestoft door koffieprofs van over de hele wereld en inmiddels zijn ze überhip. Er zijn coffeebars die alleen nog maar filterkoffie serveren en in toprestaurants komt na het diner, in plaats van de kaastrolley, de koffiewagen langsrijden en kan de gast kiezen uit divers “Origins” en zetmethoden.

Onder (Nederlandse) baristi word deze manier van koffiezetten aangeduid met de term “Slow Coffee” en dat is niet geheel bij toeval. Het neemt namelijk tijd om koffie te bereiden op deze manier. Zet je een shot espresso in pakweg 25 seconden, een kopje Slow Coffee maken neemt gemiddeld 3 tot 5 minuten in beslag, zoniet langer. En net als bij espresso is het essentieel om de juiste maalgraad, dosering en watertemperatuur te hanteren. Voor elke zetmethode en elke specifieke koffiesoort gelden andere variabelen, het is aan de barista om deze puzzel op te lossen zodat de koffiebonen die hij gebruikt al hun schoonheid prijsgeven. Ook de link met de Slow Food beweging is duidelijk.

Zeker in Nederland leven we in een maatschappij waarin alles draait om snel, veel en instant bevrediging en je zou dus zeggen dat er daarom geen plek is voor het genieten van koffie op deze manier. Ook is de consument in Nederland nog steeds aan het wennen aan de smaak van espresso en cappuccino die met zorg bereid worden, en kun je je afvragen of het aanbieden van Slow Coffee niet al een stap te ver is. Door filterkoffie als wijn te behandelen loop je het gevaar dat je als barista vervalt in snobby gepraat over het animale aroma, de hint van anijs en de typisch Midden-Ecuadoriaanse afdronk. Hier is niets mis mee als je onder vakgenoten bent en zelfs helpt het je om als barista meer te leren over de koffie die je schenkt. Maar de kans bestaat dat de (al of niet terecht) gehaaste consument afhaakt als hij bedolven wordt onder superlatieve smaakbeschrijvende vaktermen en zich niet welkom voelt doordat de barista alleen nog oog heeft voor de koffie die hij maakt en niet voor hem of haar. Te vaak maak ik mee dat in een espressobar gasten staan te wachten op hun kop koffie terwijl de barista met een vakgenoot of koffieliefhebber verwikkeld is in een goed gesprek over de smaak van die superverse bonen uit “Gourmet-Koffie-Land”. En ik geef die gast groot gelijk als hij wegloopt en voortaan zijn koffie haalt bij een andere barista.

Volgens mij staat Slow Coffee voor meer dan alleen perfecte smaakbeleving. Slow Coffee kan bijdragen aan onthaasting en bezinning in een maatschappelijke structuur die mensen degradeert tot doelgroepen en waarin consumentisme hoog in het vaandel staat. Een maatschappij ook waarin alles liever gisteren moet dan vandaag. Door de tijd te nemen voor het bereiden van koffie ontstaat rust en vanuit die rust ontstaat aandacht, aandacht die je als barista kunt gebruiken om het verhaal te vertellen achter de koffie die je schenkt. Aandacht om de boer in het zonnetje te zetten die de koffieplanten jarenlang heeft verzorgd tot hij voor het eerst kon oogsten, of de vrouw die de bonen geplukt heeft, of de brander die de bonen precies de juiste branding heeft gegeven. Maar vooral de aandacht om de gast er van te overtuigen dat wat hij proeft, voortgekomen is door de unieke samenwerking tussen deze vakmensen. En dat de prijs die daarvoor betaald wordt misschien wel hoger is dan hij gewend is, maar dat dit wel tot gevolg heeft dat iedereen die bij de productie betrokken is kansen krijgt en het product tot stand komt met respect voor onze leefomgeving. Misschien overtuigt dit de gast ervan om voortaan andere keuzes te maken bij een volgende aanschaf, of het nou koffie is, of kleding of een wasmachine. Juist de barista, die dagelijks contact heeft met veel verschillende mensen en midden in de maatschappij staat, is in staat om mensen ervan te overtuigen dat zij zelf de macht hebben om deze wereld ten goede te veranderen. Als we hier nu allemaal langzaam mee beginnen……

Inspiratie voor mijn verhaal, en vooral herkenning, vond ik op de website van The World Institute of Slowness. Zij proberen onder andere door verantwoorde koffie te produceren veranderingen te bewerkstelligen. Nu zijn zij lang niet de enigen die dit doen, maar in het licht van mijn verhaal wel heel toepasselijk, ze zijn namelijk te vinden op Slowcoffee.com !

NOMARKET

Als mensen me vragen wat Utrecht zo’n toffe stad maakt om in te wonen dan noem ik steevast het enorm aantal creatievelingen dat deze stad rijk is. Niet alleen op het gebied van muziek gebeurt er ontzettend veel op dit moment, ook de aanwezigheid van talloze culturele opleidingen maakt dat Utrecht volzit met mensen die zich bezighouden met het mooier maken van deze wereld.

Afgelopen zaterdag kwamen velen van hen samen op NOMARKET een initiatief van “Revenge of Lilith”. In 2 (!) weken tijd is er een kunstmarkt uit de grond gestampt die op het Stadhuisplein georganiseerd werd. Hier kwamen allerlei creatieve ondernemers, accessoiremakers, kledingontwerpers, street artists, muzikanten en cultuurliefhebbers samen voor een Utregs feestje.

Tot mijn grote eer hadden ze mij gevraagd om de koffie te verzorgen! Mijn espressobar had een prominente plek gekregen en ik kreeg dus de kans om iedereen te verblijden met Echt Goede Koffie. Met een bescheiden slowcoffee bar en een old skool Pavoni espressomachine bracht ik zoveel mogelijk warmte op deze herfstachtige dag met verschillende koffies van The Golden Coffee Box.

Dat creatievelingen van koffie houden, bleek wel: het was enorm druk! Wat me opviel was dat de filterkoffie grif besteld werd en dat het mensen enorm aansprak dat ik zoveel mogelijk met duurzame producten werk. Ook de creatieve stijl van mijn espressobar viel in de smaak. In de toekomst wil ik hier nog meer vorm aangeven en wellicht samenwerking zoeken met lokaal talent om een eigenwijze mobiele bar te ontwerpen. Tot die tijd geniet ik nog even na van een mooie dag die mijn Utrechtste hart sneller deed kloppen!

Helaas ben ik helemaal vergeten om foto’s te maken, maar op het blog van photoblogger Urban Locations kun je in ieder geval één kiekje zien!

MIJN 3 P’S

Koffie is een product dat een groot effect heeft op de leefomgeving. Bij de productie van koffie wordt er vaak te weinig rekening gehouden met het welzijn van plant, plukker en planeet. Het is daarom belangrijk voor mij om tijdens mijn werkzaamheden in het oog te houden wat het effect is op de wereld waarin ik leef.

Plant, Plukker, Planeet

Dit probeer ik zowel dicht bij huis te doen maar ook voor zaken die zich aan de andere kant van de planeet afspelen. Daarom werk ik, waar het kan, met duurzame, biologische producten. Mijn producten betrek ik van leveranciers die op dit gebied voorlopen. Ook werk ik mee aan projecten die hetzelfde nastreven als ik.

Vaak zijn dit nieuwe en frisse initiatieven van jonge ondernemers, of projecten op sociaal gebied. Koffie heeft al sinds de ontdekking ervan een grote rol gespeeld in het samenbrengen van mensen. Door deze traditie voort te zetten en te versterken hoop ik met koffie een verschil te maken.

Hoe en waar ik dat doe vertel ik op dit weblog. Kijk gerust rond en lees de verhalen. Ik hoop je erdoor geprikkeld wordt!

Ik vind het essentieel om andere mensen hierbij te betrekken en ik kom dan ook graag in contact met mensen die hier ook zo over denken. Op deze manier hoop ik een meerwaarde te creeren voor opdrachtgever, anderen en natuurlijk mezelf.

Voel je je aangesproken? Ben je bezig met een project waar ik een bijdrage aan kan leveren? Wil je brainstormen over de mogelijkheden die koffie biedt?

Ik kijk uit naar je mail!!

ZTRDG.NL

ztrdg_logo

Deze nieuwe website vind ik niet alleen mooi vormgegeven maar ook een voorbeeld van hoe inspirerend het kan zijn om te zien hoe andere mensen met het maken van hun product bezig zijn. Of je nu kaasboer, barista of taartenbakker bent: altijd ben je weer op zoek naar nieuwe smaken en werkwijzen die nog beter bij je passen. Ook de vele goede adressen (voorlopig nog vooral in Amsterdam) zijn handig en de recepten die ik heb geproefd waren lekker!

klik hier om ook te kijken