Onlangs bladerde ik door het dagboek dat ik bijhield tijdens mijn reis door Australië. Verfrissend was dat, omdat ik er achter kwam dat daar al een heel solide basis voor mijn ontwikkeling als barista gelegd is. In mijn dagboek schreef ik op wat ik leerde in de bars waar ik werkte, inclusief gedetailleerde definities van de verschillende koffiedranken die ik moest bereiden. Ook maakte ik melding van faux pas voor de barista (kook NOOIT de melk!) en karakterschetsen van gasten, managers en collega’s. Vermakelijk om te lezen en zoals nu blijkt bij vlagen zeer actueel!

Frappant namelijk is dat een van de koffiedranken die zo karakteristiek waren in mijn tijd als barista in Australië, de Flat White, op dit moment “the new thing” is in de Nederlandse koffiewereld. Er wordt in de media gesproken over “de nieuwste koffietrend”, die “de markt gaat veroveren” omdat “de consument volwassen wordt op koffiegebied”.

Raar vind ik het dan ook dat er momenteel overal verschillende definities bestaan van wat een Flat White nu eigenlijk is. Het recept volgens bevriende baristi in Utrecht is een dubbele Ristretto met veel melk en minder schuim als een Cappuccino. Volgens andere coffeetrendwatchers is het een twee tot driedubbele Espresso met veel melkschuim en een beetje melk. En volgens koffieprofs van bevriende branderijen is een Flat White een dubbele Espresso met veel melk en geen schuim.

Snap jij het nog? Ik niet…tijd voor research!!

Voor mijn onderzoek begon ik bij de basis: mijn eigen ervaring als barista in Australië, de bakermat van de Flat White (of Nieuw-Zeeland volgens sommige bronnen, deze discussie ga ik hier niet voeren- red.)

Ik citeer mijn dagboek:

Vrijdag 6 november 1998

Begin nu echt goed te worden in Sydney coffees! (er volgt een rijtje definities variërend van Long Black naar Cappuccino naar Macchiato en tenslotte:)
Flat White: zetten als een Cappuccino maar dan zonder schuim.

Hoe simpel kan het dus zijn? Sommige mensen houden niet van schuim op hun Cappuccino en bestellen dus een Flat White. Of eigenlijk een verkapte Caffe Latte. Voor puristen onder ons: 1 shot Espresso met veel melk en bijna geen schuim.

Maar goed, dat ik geleerd heb dat de Flat White op deze manier gemaakt wordt, zegt niet dat dat ook zo ís. Na een avondje graven in blogs, en referentiesites als Kiwimania, Wikipedia en nieuwssites van kranten van het zuidelijk (Lesson number 1: put the steam wand in the milk before you turn it on.”) en noordelijk (“We noticed that some customers in the West End of London were asking for a new drink,” said a Starbucks spokesman, who added that the flat white’s arrival was “a response to the growing sophistication of today’s coffee drinkers”.) halfrond is er maar een conclusie mogelijk: niemand weet wat een Flat White nu eigenlijk is.

Als ik de verschillende lezingen juist interpreteer dan is de Flat White in Australië en Nieuw-Zeeland in zwang gekomen nadat de “massa” kennis had genomen van “Specialty Coffee”. Omdat mensen zich nu eenmaal graag onderscheiden aan de hand van hun lifestyle en bijbehorende smaakvoorkeur is het bestellen van een Flat White in deze landen ( en later de VS en Engeland) een manier geworden om te laten zien dat men “heus wel weet waar men het over heeft en niet zomaar een Caffe Latte bestelt”. En opgelet lezer: deze ontwikkeling is al in de late jaren ’90 van de vorige eeuw begonnen in Australië en Nieuw-Zeeland! (wie is hier de early adopter?) Gourmet Coffee is het devies en de Flat White de exponent van puur koffiesnobisme en mijns inziens koffienihilisme.

Europa ontwikkelt zich momenteel steeds meer op koffiegebied en Engeland en specifiek London lopen voorop op het gebied van “Gourmet Coffee”. Het verbaasde me dan ook niets dat een grote koffieketen á la Starbucks, Costa Coffee, met veel tam tam een “nieuwe koffievariant” introduceerde in London maart 2010. Deze variant werd geïntroduceerd door niemand minder dan sterzanger Peter Andre (!!) die de drank zelf bereidde. De naam van deze drank?? Je raadt het al: “Flat White!!”.

Starbucks was natuurlijk voorloper en introduceerde deze variant al in 2009 in de Verenigde Staten en Engeland. Maar ik denk dat Costa Coffee de kroon spant met het perfect “vermarkten” van een koffievariant die in essentie niets anders is dan een milky Cappuccino of een strong Caffe Latte of een slecht gezette grande Macchiato. En omdat Nederland achteraan hobbelt met de ontwikkelingen op koffiegebied, en de grote koffieketens in ons land continu op zoek zijn naar nieuwe marketingconcepten is het nu ook tijd voor de introductie van de “Flat White” bij ons.

En -helaas! – het werkt: de Flat White staat op de kaart van elke zichzelf serieus nemende espressobar en inmiddels heb ik meerdere malen de vraag gehad naar deze variant van Nederlandse koffieliefhebbers die mij trots meldden dat ze op de radio hadden gehoord dat dit de “hipste koffie” moest zijn. Voorheen bestelden alleen Yankees, Pommies, Ozzies en Kiwis de Flat White. En elke keer maakte ik een andere variant voor ze, afhankelijk van mijn persoonlijke inschatting van hun smaak (dubbelshot-Caffe Latte; enkel-shot-no-foam-Cappuccino; dubbel-Ristretto-Latte Macchiato; no-foam-Macchiato; om in het “jargon” te blijven) en elke keer vond de gast het de perfecte “Flat White”!

Voor mij genoeg reden om te concluderen dat er niet zoiets bestaat als een Flat White. Ik denk dat een Flat White eigenlijk per ongeluk is ontstaan omdat hippe baristi in Nieuw-Zeeland meer gaven om het schenken van een mooie Latte Art op hun koffie dan het zetten van een correcte Cappuccino in de goede verhoudingen. Nog steeds krijg ik vaak iets dat meer lijkt op een Flat White als ik een Cappuccino bestel. Met een mooie rosetta of hangend hartje erop, dat wel, maar niet de Cappuccino die ik het liefste drink, met 1/3 schuim, 1/3 melk en 1/3 espresso.

Noem me een vakpurist of zeikerd, maar een goede barista zorgt dat te proeven valt dat de dranken die hij of zij maakt gebaseerd zijn op een prettig smakende Espresso. En dat je deze dus ook proeft door de melk heen. Een barista die er van uit gaat dat zijn gasten wel een Caffe Latte bestellen als ze melk willen proeven en geen Espresso.

En ik werk al helemaal niet mee als deze drank vervolgens ingezet wordt als marketingtool (net als de Latte Macchiato die ik onlangs tegen beter weten in 2 dagen lang heb gepromoot als tegenprestatie voor de “ondersteuning” van de Nederlandse baristascene door een melkmultinational). Ik vind het getuigen van pure armoede als koffieketens een niche moeten creëren met een koffiedrank die meer dan 15 jaar geleden is uitgevonden en volledig uit zijn verband getrokken is. Als de Flat White niets meer is dan een manier van profilering voor zelfbenoemde koffiesnobs (de early majority) die klakkeloos overnemen wat voor de koffieketen niets meer is dan een middel om hun omzet en productmarge te vergroten, dan houdt het op voor mij.

Nee, op die manier krijgt de Flat White voor mij een wel heel nare bijsmaak. Als je bij mij aan de bar komt vraag ik je dus gewoon of je houdt van veel koffiesmaak of weinig en van veel schuim of minder schuim. En volgens mij maak ik dan de koffie die jij oprecht lekker vindt. Lekkere koffie is dat, zonder opgeklopte marketinglucht!

Bekijk ook deze prachtige cartoon over de Flat White!